Een bedrijfsfilm begrijpelijk maken zonder geluid

De test is simpel: je kijkt de film zonder geluid en schrijft op wat je als nieuwe kijker begrepen hebt. Je toetst drie dingen: de kernboodschap, de leesbaarheid van de ondertitels en de zichtbare vervolgstap. Je toetst niet de smaak, het ritme of de muziek.

De test heeft grenzen. Ze zegt niets over mensen die niet kunnen zien en ook niet over de toegankelijkheid van je volledige film. Het W3C-overzicht over toegankelijke media (W3C over toegankelijke audio en video) maakt onderscheid tussen ondertitels voor spraak en geluiden, transcripten, beschrijving van beeldinformatie en gebarentaal. Gedempt kijken dekt vooral het eerste. Plan daarom ook een controle op wat alleen in beeld staat, zoals namen, grafieken en contactgegevens. Die moeten ook voor kijkers die niet goed zien beschikbaar zijn, bijvoorbeeld via een beschrijving of transcript.

Doe de test liefst met iemand die de film nog niet kent. Wie de film kent vult onbewust gaten op.

1. Zet het geluid van je toestel of speler uit en kijk de film één keer zonder pauzeren, op het formaat waarin kijkers hem krijgen (telefoon of computer).
2. Schrijf direct na afloop in één zin op wat de film volgens jou wil zeggen. Dat is de kernboodschap die deze testkijker heeft begrepen.
3. Vergelijk die zin met de bedoelde kernboodschap. Wijkt hij af, dan ligt het probleem bij beeld of tekst, niet bij het geluid.
4. Kijk opnieuw en noteer elke plek waar je moest raden: een zin zonder ondertitel, een naam zonder tekst, een handeling zonder uitleg.
5. Zoek de vervolgstap. Staat er in beeld of in de begeleidende tekst wat de kijker nu moet doen, en waar?
6. Noteer per probleem een eigenaar (script, montage, ondertitels, publicatietekst) en kijk na de aanpassing opnieuw.

Houd het bij één bevinding per regel. Zo kan de monteur of tekstschrijver afvinken zonder je opmerkingen te moeten interpreteren.

Gebruik je YouTube, dan beschrijft de hulppagina (YouTube over ondertiteling toevoegen) drie wegen: een ondertitelingsbestand uploaden, een transcript automatisch laten synchroniseren, of de tekst handmatig typen. Je start in YouTube Studio bij Ondertiteling, kiest de video en voegt een taal toe. Controleer vooraf of je bestandstype wordt ondersteund.

Let op drie details uit de bron. Een transcript moet in dezelfde taal zijn als de gesproken taal en is minder geschikt bij video's van meer dan een uur of bij lage geluidskwaliteit. Automatische ondertiteling wordt alleen in de standaardtaal van de video gebruikt en je kunt niet zonder meer aannemen dat ze foutloos is. Lees ze dus altijd na op eigennamen, productnamen en cijfers. Bij handmatig typen kun je ook geluiden als [applaus] opnemen, zodat kijkers weten wat er gebeurt.

Gebruik je een ander platform, dan kunnen de stappen verschillen. Controleer dat bij de beheerder van dat kanaal.

Kies bij twijfel de aanpassing die het minste werk vraagt en toets opnieuw. Een tweede ronde helpt je beoordelen of de gekozen kleine aanpassing volstaat voordat je een grote herwerking bestelt.

Een fictief voorbeeld, uitsluitend als invoer en verwachte controles. Stel dat je een film hebt over een installatiedienst. De film eindigt met een spreker die zegt waar je een afspraak boekt. De gesproken tekst bevat ook een prijsindicatie.

Je overdrachtsnota kan zo luiden:

• Kernboodschap: één zin die je zelf formuleert, bijvoorbeeld wat de dienst doet en voor wie.
• Verwachte controle 1: zonder geluid is de kernboodschap na één keer kijken in eigen woorden terug te geven.
• Verwachte controle 2: elke gesproken zin, ook de prijsindicatie, staat als ondertitel in beeld en is nagelezen.
• Verwachte controle 3: de naam van de spreker en de plaats van de afspraak staan als tekst in beeld of in de beschrijving.
• Verwachte controle 4: de vervolgstap is zichtbaar in de laatste beelden en in de tekst onder de film.

Geef ook mee wie het ondertitelingsbestand levert en wie het naleest. Het W3C raadt aan toegankelijkheid vanaf het begin van het project te plannen, omdat sommige keuzes, zoals geïntegreerde beschrijving, al in het script thuishoren.

Na elke aanpassing herhaal je de zes stappen volledig, niet alleen het gewijzigde stuk. Ondertitels die langer in beeld blijven kunnen immers beeldtekst bedekken. Controleer minstens op een telefoon en een computer en lees de ondertitels na in de gepubliceerde versie, niet in de bewerkingsomgeving.

Leg per film vast: datum van de controle, wie keek, wat de gemeten kernboodschap was en welke punten nog openstaan. Zo kun je een volgende versie vergelijken zonder op je geheugen te vertrouwen.

Wil je ook zien welke publiek zichtbare signalen je website rond video en vervolgstappen geeft, bekijk dan je site via Marketing Scan. Een publieke scan meet alleen wat van buiten zichtbaar is en vervangt je eigen gedempte test niet.